Uw computer vraagt ineens om een wachtwoord dat u nooit heeft ingesteld. Of er verschijnt een melding dat uw bestanden zijn versleuteld en dat u moet betalen. Dit zijn duidelijke signalen van een gehackte computer, maar een besmetting is niet altijd zo zichtbaar. Vaak begint het met kleine, vreemde veranderingen die makkelijk zijn weg te wuiven.
Dat is begrijpelijk. Een laptop kan ook traag zijn door ouderdom, een volle schijf of een mislukte update. Toch is het verstandig om afwijkend gedrag serieus te nemen, zeker als u internetbankiert, persoonlijke foto’s bewaart of de computer voor werk gebruikt. Rustig handelen maakt dan een groot verschil.
Welke signalen van een gehackte computer ziet u?
Eén vreemd voorval betekent niet automatisch dat iemand toegang heeft tot uw computer. Krijgt u meerdere signalen tegelijk, dan is onderzoek wel nodig. Let vooral op veranderingen die u niet zelf heeft veroorzaakt.
De computer is opeens extreem traag
Een computer die lang nodig heeft om op te starten of programma’s langzaam opent, is niet per se gehackt. Maar wordt uw pc zonder duidelijke reden veel trager, loopt de ventilator voortdurend hard of is het internet opvallend druk terwijl u niets doet? Dan kan schadelijke software op de achtergrond actief zijn.
Sommige programma’s gebruiken uw computer bijvoorbeeld om spam te versturen, gegevens te verzamelen of andere systemen aan te vallen. U merkt daar vooral iets van doordat de computer warm wordt, vastloopt of ongewoon traag reageert. Controleer niet alleen hoe snel de pc werkt, maar ook of dit gedrag plotseling is begonnen.
U ziet programma’s, pop-ups of advertenties die u niet kent
Een extra werkbalk in de browser, een onbekend pictogram op het bureaublad of reclame die zelfs verschijnt wanneer u niet op een website zit: dit hoort niet. Vooral pop-ups met teksten als ‘Uw computer is geïnfecteerd, bel direct dit nummer’ zijn vaak oplichting.
Bel zo’n nummer niet en geef niemand op afstand toegang tot uw computer. Een betrouwbare beveiligingsmelding vraagt u niet om meteen een onbekend telefoonnummer te bellen. Sluit het venster als dat lukt. Lukt dat niet, zet de computer dan uit met de aan-uitknop en vraag om hulp voordat u verdergaat.
Wachtwoorden werken niet meer of accounts doen vreemde dingen
Kunt u niet meer in uw e-mail, Microsoft-account of sociale media terwijl u zeker bent van uw wachtwoord? Of ontvangt u berichten over inlogpogingen vanuit een onbekende plaats? Dan kan uw account zijn overgenomen. Dat hoeft niet altijd te betekenen dat de hele computer is gehackt, maar het is wel een serieus waarschuwingssignaal.
Let ook op e-mails die vanuit uw eigen adres zijn verstuurd, berichten aan bekenden die u niet heeft geschreven of bestellingen die u niet herkent. E-mail is vaak de sleutel tot andere accounts. Wie toegang heeft tot uw mailbox, kan soms wachtwoorden van andere diensten opnieuw instellen.
Uw browser gedraagt zich anders
Uw startpagina is veranderd, zoekopdrachten komen uit bij een onbekende zoekmachine of u wordt steeds doorgestuurd naar vreemde websites. Dit kan wijzen op ongewenste browserextensies of schadelijke software. Soms is het probleem klein en beperkt tot de browser, maar ook dan moet het netjes worden opgelost.
Installeer niet zomaar een willekeurige ‘opschoonapp’ uit een advertentie. Juist zulke programma’s kunnen het probleem erger maken. Laat liever controleren welke extensies en programma’s echt nodig zijn en welke veilig verwijderd kunnen worden.
Bestanden verdwijnen, veranderen of zijn niet meer te openen
Een ernstig signaal is wanneer documenten, foto’s of mappen ineens andere namen hebben gekregen, niet meer openen of verdwenen lijken. Bij ransomware worden bestanden versleuteld. Vaak verschijnt er dan ook een tekstbestand met een betalingsverzoek.
Betaal niet zomaar. Betalen biedt geen garantie dat u uw bestanden terugkrijgt en maakt u mogelijk opnieuw doelwit. Gebruik de computer niet verder, zodat de schade niet groter wordt. Heeft u een back-up die niet permanent aan de computer gekoppeld is, dan kan die later heel waardevol zijn.
Niet elk probleem is een hack
Een foutmelding na een Windows-update, een oude harde schijf of te weinig vrije opslag kan vergelijkbare klachten geven. Ook een browser met veel open tabbladen maakt een laptop traag. Het verschil zit vaak in de combinatie: trage prestaties én onbekende programma’s én waarschuwingen over accounts zijn reden om direct alert te zijn.
Wees ook voorzichtig met de term ‘gehackt’. Soms is er sprake van een gestolen wachtwoord na een datalek, zonder dat er schadelijke software op uw pc staat. In andere gevallen heeft iemand via een misleidende e-mail toegang gekregen tot uw account. De juiste oplossing hangt dus af van wat er precies aan de hand is. Daarom is een goede controle beter dan lukraak van alles verwijderen.
Wat doet u als u een besmetting vermoedt?
Begin met het beperken van de schade. Verbreek de internetverbinding door wifi uit te zetten of de netwerkkabel los te halen. Daarmee voorkomt u mogelijk dat schadelijke software verder communiceert of dat bestanden op een gedeelde schijf worden geraakt.
Gebruik daarna bij voorkeur een ander, vertrouwd apparaat om belangrijke wachtwoorden te wijzigen. Start met uw e-mailaccount, daarna internetbankieren, uw Microsoft- of Apple-account en accounts waar betaalgegevens of persoonlijke informatie staan. Kies voor ieder account een uniek, sterk wachtwoord. Zet waar mogelijk tweestapsverificatie aan, zodat alleen een wachtwoord niet genoeg is om in te loggen.
Controleer uw bankrekening en recente bestellingen. Ziet u onbekende afschrijvingen of is er mogelijk informatie van uw bankpas gedeeld? Neem dan direct contact op met de bank via het officiële nummer of de bankapp. Wacht niet af tot er meer gebeurt.
Doe op de verdachte computer geen online aankopen, bankzaken of wachtwoordwijzigingen. Ook niet als de computer na opnieuw opstarten weer normaal lijkt te werken. Schadelijke software kan onzichtbaar op de achtergrond blijven draaien.
Wat u beter niet doet
Bij stress is snel klikken verleidelijk. Toch zijn er een paar handelingen die de situatie onnodig riskant maken:
- Betaal geen losgeld en koop geen ‘beveiligingspakket’ via een pop-up.
- Geef geen onbekende beller toegang tot uw computer via een hulpprogramma.
- Verwijder niet willekeurig bestanden of programma’s als u niet weet wat ze doen.
- Sluit een mogelijk belangrijke back-upschijf niet aan op de verdachte computer.
- Deel geen codes van uw bank of wachtwoordmanager met iemand die onverwacht belt of mailt.
Maak, als dat veilig kan, een foto van foutmeldingen met uw telefoon. Dat helpt bij de beoordeling. Noteer ook wanneer het probleem begon en wat u vlak daarvoor deed, bijvoorbeeld een bijlage openen, een programma installeren of inloggen op een website.
Een controle voorkomt onzekerheid
Een beveiligingscontrole kijkt verder dan alleen een virusscan. Er wordt bijvoorbeeld nagegaan of er ongewenste programma’s zijn geïnstalleerd, of de browser veilig staat ingesteld, of updates ontbreken en of accounts extra bescherming nodig hebben. Soms is opschonen voldoende. Bij een zwaardere besmetting kan een schone herinstallatie de verstandigste keuze zijn.
Dat klinkt ingrijpend, maar met een goede back-up en een duidelijke aanpak hoeft u niet alles kwijt te raken. Juist daarom is het prettig als iemand eerst vaststelt wat er aan de hand is, in gewone taal uitlegt welke keuzes er zijn en pas daarna actie onderneemt.
Zo verkleint u de kans op een hack
Volledige zekerheid bestaat niet, maar u maakt het criminelen wel een stuk lastiger met een bijgewerkte computer, betrouwbare beveiligingssoftware en unieke wachtwoorden. Installeer updates voor Windows, uw browser en programma’s zodra dat mogelijk is. Updates lossen niet alleen storingen op, maar dichten ook bekende veiligheidslekken.
Maak daarnaast regelmatig een back-up van belangrijke foto’s, documenten en e-mails. Bewaar die bij voorkeur los van de computer, bijvoorbeeld op een externe schijf die u na de back-up weer loskoppelt. Een cloudopslagdienst kan een goede aanvulling zijn, maar is geen excuus om nooit te controleren of uw bestanden echt terug te vinden zijn.
Wees kritisch op e-mails en berichten die haast creëren: ‘uw pakket ligt klaar’, ‘uw account verloopt vandaag’ of ‘u ontvangt geld terug’. Controleer de afzender en klik niet direct op een link. Twijfelt u? Open de website of app zelf in plaats van via het bericht.
Een computer die zich vreemd gedraagt, hoeft niet meteen verloren te zijn. Hoe eerder u stopt, controleert en de juiste stappen zet, hoe kleiner de kans op schade. Woont u in Made of omgeving en wilt u gewoon weten waar u aan toe bent? TechHelden kan uw computer en beveiliging rustig controleren, zonder ingewikkelde uitleg of onnodige paniek.
