Een onbekend programma opent vanzelf, uw muis beweegt zonder dat u iets doet of iemand ontvangt vreemde e-mails uit uw naam. Dan is de vraag logisch: is mijn computer gehackt? Raak niet meteen in paniek, maar neem signalen wel serieus. Hoe sneller u rustig en gericht handelt, hoe kleiner de kans op verlies van bestanden, geld of toegang tot uw accounts.

Is mijn computer gehackt? Let op deze signalen

Een trage laptop is niet automatisch besmet. Een volle harde schijf, veel geopende tabbladen of een verouderde computer kunnen ook de oorzaak zijn. Het wordt verdachter wanneer meerdere dingen tegelijk gebeuren of wanneer gedrag ineens verandert.

Let bijvoorbeeld op onverwachte meldingen van uw antivirusprogramma, programma’s die u niet herkent of een browser die steeds naar vreemde websites springt. Ook pop-ups met teksten als “uw computer is geïnfecteerd” of “bel direct dit nummer” zijn meestal geen echte veiligheidswaarschuwingen. Ze zijn bedoeld om u bang te maken, zodat u belt, betaalt of ongewenste software installeert.

Andere duidelijke signalen zijn inlogmeldingen vanaf een onbekende locatie, wachtwoorden die plotseling niet meer werken of berichten die vanuit uw e-mail, WhatsApp of sociale media naar bekenden zijn verstuurd. In dat geval kan niet alleen uw computer, maar ook een online account zijn overgenomen. Dat verschil is belangrijk: een gehackt e-mailaccount vraagt om een andere aanpak dan malware op uw laptop.

Soms merkt u niets aan de computer zelf. Criminelen kunnen via een eerder gelekt wachtwoord toegang hebben gekregen tot uw e-mail of webwinkelaccount. Krijgt u een melding over een nieuwe inlog, een bestelling die u niet herkent of een gewijzigd afleveradres? Handel dan alsof het account is overgenomen, ook als uw pc verder normaal werkt.

Wat u direct moet doen bij een vermoeden

De eerste stap is verbinding verbreken. Zet wifi uit of haal de netwerkkabel uit uw computer. Zo voorkomt u dat schadelijke software nog gegevens verstuurt of zich verder verspreidt binnen uw thuisnetwerk. Heeft u een gedeelde map, een externe schijf of andere apparaten aangesloten? Koppel die dan tijdelijk los.

Ga niet lukraak op meldingen klikken en bel nooit een telefoonnummer uit een pop-up. Geef ook geen toegang tot uw computer aan iemand die u onverwacht belt en zich uitgeeft voor Microsoft, uw bank of een internetprovider. Echte organisaties bellen niet zomaar met de mededeling dat uw computer besmet is en vragen niet om een programma voor hulp op afstand te installeren.

Gebruik vervolgens een andere, betrouwbare telefoon, tablet of computer om de belangrijkste wachtwoorden te wijzigen. Begin met uw e-mailaccount, want via e-mail kunnen wachtwoorden van veel andere diensten opnieuw worden ingesteld. Daarna volgen internetbankieren, DigiD, webwinkels en sociale media. Kies voor ieder account een uniek wachtwoord en zet waar mogelijk tweestapsverificatie aan.

Doe deze vier dingen in deze volgorde:

• verbreek de internetverbinding van de verdachte computer;
• wijzig belangrijke wachtwoorden op een schoon apparaat;
• controleer bankafschriften, e-mailregels en recente bestellingen;
• laat de computer grondig controleren voordat u er weer mee inlogt.

Heeft u al betaald aan een onbekende partij, uw bankpasgegevens ingevuld of een verdachte bankoverschrijving gezien? Neem dan direct contact op met uw bank. Wacht niet tot de volgende werkdag. Bij een vermoeden van identiteitsfraude kan het ook verstandig zijn om uw DigiD te controleren en misbruik te melden.

Ransomware: bestanden gegijzeld

Een bijzonder ernstige vorm van besmetting is ransomware. Uw bestanden krijgen dan soms een vreemde extensie, u kunt documenten niet meer openen of u ziet een scherm waarin losgeld wordt geëist. Betaal niet zomaar. Betalen geeft geen garantie dat u bestanden terugkrijgt en kan ertoe leiden dat criminelen opnieuw contact zoeken.

Maak met een telefoon een foto van het scherm en noteer wat u ziet. Koppel daarna de computer los van internet en van externe schijven. Probeer niet zelf allerlei herstelprogramma’s te installeren. Dat kan sporen wissen of een herstelpoging lastiger maken. Of bestanden nog terug te halen zijn, hangt af van het type ransomware, de aanwezige back-up en hoe snel de besmetting is gestopt.

Een back-up is alleen bruikbaar als deze van vóór de besmetting komt en niet eveneens is versleuteld. Daarom is een externe schijf die altijd aangesloten blijft geen volledige bescherming. Een goede back-up staat apart van de computer en wordt regelmatig gecontroleerd.

Controleer of het misschien om een account gaat

Niet elk vreemd bericht wijst op een gehackte pc. Als iemand in uw e-mailaccount zit, kan diegene bijvoorbeeld automatisch doorgestuurde berichten of verborgen regels instellen. Controleer daarom in uw e-mailinstellingen of er onbekende doorstuuradressen, herstelmailadressen of inlogapparaten staan. Verwijder wat u niet herkent en meld alle andere sessies af.

Bij sociale media geldt hetzelfde. Kijk naar recente inlogactiviteiten, gekoppelde apparaten en geplaatste berichten. Waarschuw contacten kort als zij mogelijk een verdacht bericht van u hebben ontvangen. Zo voorkomt u dat zij op een link klikken die vanuit uw naam is verstuurd.

Ziet u alleen een nepbericht in uw browser, maar heeft u nergens op geklikt of gegevens ingevuld? Dan is de schade vaak beperkt. Sluit de pagina, verwijder eventueel ongewenste browsermeldingen en laat bij twijfel een controle uitvoeren. Heeft u wel een bestand geopend, software geïnstalleerd of een wachtwoord ingevoerd? Behandel het dan als een serieus incident.

Laat de oorzaak goed onderzoeken

Alleen een virusscan draaien is niet altijd voldoende. Een goede controle kijkt ook naar ongewenste programma’s, browserextensies, instellingen voor hulp op afstand, verdachte opstartonderdelen en beveiligingsupdates. Soms is het veiliger om de computer opnieuw te installeren en daarna alleen schone bestanden terug te zetten. Dat kost meer tijd, maar kan bij een ernstige besmetting de betrouwbaarste keuze zijn.

Daar zit ook een afweging in. Bij een enkele misleidende pop-up is een volledige herinstallatie meestal niet nodig. Bij ransomware, gestolen wachtwoorden of een onbekend programma met beheerdersrechten is grondiger onderzoek juist verstandig. Bewaar belangrijke bestanden niet haastig op een usb-stick voordat duidelijk is of ze veilig zijn. U wilt de besmetting niet meenemen naar een nieuw apparaat of een back-up.

Bij TechHelden kan uw computer worden gecontroleerd op malware, onveilige instellingen en mogelijke gevolgen voor uw gegevens. U krijgt daarbij duidelijke uitleg over wat er is aangetroffen en welke oplossing past bij uw situatie, zonder ingewikkelde technische termen.

Zo verkleint u de kans op een volgende keer

De beste beveiliging bestaat uit een paar gewoonten die samen veel ellende voorkomen. Installeer updates van Windows, uw browser en programma’s zodra ze beschikbaar zijn. Gebruik goede beveiligingssoftware en zorg dat die actief en bijgewerkt blijft. Werk daarnaast met unieke wachtwoorden, bij voorkeur opgeslagen in een wachtwoordmanager.

Wees extra voorzichtig met onverwachte e-mails, sms-berichten en QR-codes. Controleer niet alleen de naam van de afzender, maar ook het e-mailadres en de tekst. Criminelen spelen graag in op haast: een pakket dat vandaag wordt bezorgd, een openstaande rekening of een bankmelding die onmiddellijke actie vraagt. Neem juist dan even de tijd en open de website of app zelf, in plaats van op een link te drukken.

Een aparte back-up van foto’s, documenten en belangrijke administratie geeft rust. Test af en toe of u een bestand echt kunt terugzetten. Een back-up waar u pas tijdens een probleem achter komt dat hij niet werkt, helpt niet.

Een vermoeden van een hack is vervelend, maar u hoeft het niet alleen uit te zoeken. Sluit de verbinding af, bescherm uw accounts en vraag hulp voordat u verdergaat met een computer die u niet vertrouwt. Dat is vaak de rustigste en veiligste keuze.